Việt Nam lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu, nhưng phụ thuộc lớn vào linh kiện Hàn Quốc

Xuất khẩu điện tử tăng mạnh nhờ các tập đoàn toàn cầu mở rộng sản xuất, song ngành này vẫn nhập siêu khoảng 20 tỷ USD

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD, đánh dấu bước tăng trưởng mạnh của hoạt động thương mại. Đà tăng chủ yếu đến từ xuất khẩu điện tử trong bối cảnh nhu cầu thiết bị phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu gia tăng. Tuy nhiên, phía sau kết quả ấn tượng này là sự phụ thuộc ngày càng lớn vào chất bán dẫn và linh kiện điện tử nhập khẩu từ Hàn Quốc. Thâm hụt thương mại với Hàn Quốc tiếp tục gia tăng, đặt ra yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng và năng lực sản xuất trong nước.

Theo Bộ Công Thương Việt Nam ngày 1/11, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trong 10 tháng đầu năm nay ước đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4%. Riêng tháng 10, tổng kim ngạch thương mại đạt 122,2 tỷ USD, tăng mạnh 47,6% so với cùng kỳ năm trước.

◆ Xuất khẩu điện tử tăng mạnh, nhưng nhập khẩu linh kiện vẫn vượt xa

Điện tử là ngành đóng góp chủ yếu vào đà tăng trưởng thương mại của Việt Nam. Tính đến ngày 15/10, tổng kim ngạch xuất khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng điện thoại và linh kiện đạt 189,65 tỷ USD, chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong đó, riêng nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 135,3 tỷ USD, tăng 65% so với cùng kỳ năm trước.

Nhu cầu đầu tư hạ tầng AI trên toàn cầu gia tăng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy kết quả này. Khi nhu cầu về trung tâm dữ liệu và thiết bị xử lý AI tăng cao, hoạt động sản xuất của các tập đoàn quốc tế có cơ sở tại Việt Nam như Samsung Electronics, LG, Intel, Foxconn và Canon cũng góp phần mở rộng kim ngạch xuất khẩu.

Tuy nhiên, trái với kết quả xuất khẩu tích cực, ngành điện tử Việt Nam vẫn ghi nhận mức nhập siêu lớn. Tính đến ngày 15/10, kim ngạch nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng điện thoại và linh kiện đạt 209,7 tỷ USD, cao hơn khoảng 20 tỷ USD so với giá trị xuất khẩu.

Riêng nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện nhập siêu 65,69 tỷ USD. Trong khi đó, nhóm điện thoại và linh kiện xuất siêu hơn 45,67 tỷ USD, nhưng mức thặng dư này vẫn không đủ bù đắp thâm hụt của toàn ngành điện tử.

Theo phân tích của Bộ Công Thương, giá một số loại chất bán dẫn tăng từ 300% đến 500% đã làm gia tăng đáng kể chi phí nhập khẩu. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng tăng dự trữ nguyên liệu và linh kiện để ứng phó với những bất ổn trong chuỗi cung ứng, góp phần đẩy kim ngạch nhập khẩu lên cao.

◆ Nhập khẩu linh kiện từ Hàn Quốc tăng gần 56%, thâm hụt thương mại lên 43,7 tỷ USD

Sự phụ thuộc vào linh kiện điện tử nhập khẩu thể hiện rõ trong hoạt động thương mại giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Theo cơ quan hải quan Việt Nam, trong 9 tháng đầu năm nay, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa từ Hàn Quốc đạt 69,3 tỷ USD, tăng 55,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Hàn Quốc đạt 25,58 tỷ USD, chỉ tăng 19,7%. Thâm hụt thương mại của Việt Nam với Hàn Quốc vì thế lên tới khoảng 43,7 tỷ USD, còn tổng kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 94,9 tỷ USD.

Trong số hàng hóa nhập khẩu từ Hàn Quốc, nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện chiếm tỷ trọng lớn nhất, với kim ngạch 50,6 tỷ USD, tương đương khoảng 73% tổng giá trị nhập khẩu. Ở chiều ngược lại, xuất khẩu nhóm hàng tương ứng của Việt Nam sang Hàn Quốc chỉ đạt 7,25 tỷ USD, thấp hơn khoảng 7 lần so với giá trị nhập khẩu.

Diễn biến này cũng gắn với sự bùng nổ xuất khẩu chất bán dẫn của Hàn Quốc. Theo số liệu Bộ Công nghiệp, Thương mại và Năng lượng Hàn Quốc công bố ngày 1/11, tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này trong tháng 10 đạt 1.152,8 tỷ USD, tăng 93,7% so với cùng kỳ năm trước. Riêng xuất khẩu chất bán dẫn đạt 564,4 tỷ USD, tăng 259,4% và chiếm 48,9% tổng kim ngạch xuất khẩu. Xuất khẩu máy tính cũng tăng 496,6%, nhờ nhu cầu ổ cứng thể rắn (SSD) phục vụ máy chủ gia tăng.

Xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam cũng tăng đáng kể. Theo số liệu sơ bộ do Cơ quan Hải quan Hàn Quốc công bố ngày 21/10, trong 20 ngày đầu tháng 10, kim ngạch xuất khẩu sang Việt Nam đạt 5,01 tỷ USD, tăng 74,6% so với cùng kỳ năm ngoái.

Dù vậy, cán cân thương mại tổng thể của Việt Nam đang có dấu hiệu cải thiện. Trong tháng 10, Việt Nam ghi nhận xuất siêu khoảng 6,8 tỷ USD, duy trì thặng dư thương mại tháng thứ hai liên tiếp. Nhờ đó, mức nhập siêu lũy kế 19,42 tỷ USD vào cuối tháng 9 đã giảm xuống còn khoảng 12,7 tỷ USD vào cuối tháng 10.

◆ Tăng năng suất, nâng giá trị gia tăng trong nước

Tại Việt Nam, nhiều ý kiến cho rằng cần đánh giá mức độ đóng góp thực chất của tăng trưởng xuất khẩu đối với nền kinh tế. Tại phiên thảo luận về các vấn đề kinh tế – xã hội của Quốc hội khóa XVI ngày 31/10, đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh rằng để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% vào năm 2027, Việt Nam cần chú trọng cải thiện năng suất và gia tăng giá trị tạo ra trong nước, thay vì chỉ tập trung mở rộng đầu tư.

Cùng ngày, trả lời phỏng vấn báo Công an Nhân dân, ông Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu kinh tế vĩ mô thuộc Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định rằng nếu xuất khẩu tăng nhưng doanh nghiệp vẫn phải phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu và linh kiện chủ chốt thì giá trị gia tăng giữ lại trong nước sẽ bị hạn chế.

Thực tế cho thấy, dù đã bước vào giai đoạn có tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD, ngành điện tử Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung linh kiện từ nước ngoài. Trong khi các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đóng vai trò chủ lực trong hoạt động xuất khẩu, sự tham gia của doanh nghiệp nội địa vào sản xuất linh kiện cốt lõi và chuỗi cung ứng vẫn còn hạn chế.

Do đó, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may sang những lĩnh vực công nghệ cao đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo ông Nguyễn Quốc Việt, để duy trì tăng trưởng bền vững, Việt Nam cần củng cố năng lực của doanh nghiệp trong nước, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và nhu cầu từ thị trường quốc tế.

Như vậy, bên cạnh mục tiêu mở rộng quy mô xuất khẩu và duy trì tăng trưởng hai chữ số, Việt Nam còn phải giải quyết bài toán nâng cao năng lực công nghệ, phát triển sản xuất trong nước và giảm phụ thuộc vào nguồn cung linh kiện nhập khẩu. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định khả năng chuyển hóa thành tích thương mại thành giá trị gia tăng thực chất cho nền kinh tế.