Biểu tình học sinh lan rộng tại Pháp, hàng trăm nghìn người xuống đường với khẩu hiệu "Trở lại năm 1968"

“Các ông không muốn chúng tôi nổi loạn thì đừng bắt chúng tôi học về Rimbaud” hay “Ôi Marianne, chỉ cần tôi nhúc nhích một ngón tay, bà đã cho rằng tôi quá khích”… Những khẩu hiệu châm biếm như vậy xuất hiện trên các biểu ngữ của học sinh tại Paris ngày 13/10, phản ánh sự bất mãn ngày càng sâu sắc của giới trẻ Pháp.

Từ sáng cùng ngày, từng nhóm học sinh tập trung tại khu vực quảng trường Place d’Italie ở Paris. Một số người mang theo biểu ngữ sử dụng hình ảnh nhà thơ Arthur Rimbaud, biểu tượng tinh thần phản kháng của Pháp, và Marianne, hình tượng đại diện cho nền Cộng hòa Pháp, để thể hiện sự phản đối thông qua những câu chữ châm biếm và lời bài hát.

Một số người còn mang theo mô hình quan tài màu đen với dòng chữ “Thanh niên”, tượng trưng cho tương lai của giới trẻ đang bị đe dọa bởi điều kiện giáo dục xuống cấp.

Bất bình trước tình trạng thiếu giáo viên kéo dài, lớp học quá đông và cơ sở vật chất trường học lạc hậu, học sinh trung học tại Pháp tiếp tục xuống đường dù chính phủ đã công bố một số biện pháp ứng phó. Cuộc biểu tình ngày 13/10 bắt đầu từ Place d’Italie, sau đó đoàn người di chuyển qua trung tâm Paris. Không chỉ học sinh trung học, sinh viên đại học, phụ huynh, giáo viên và các tổ chức công đoàn cũng tham gia.

Valérie, 60 tuổi, giáo viên sinh học tại một trường trung học, cho biết bà xuống đường vì muốn bảo vệ và ủng hộ học sinh. Theo bà, những yêu cầu mà các em đưa ra là chính đáng.

Một người đàn ông ngoài 50 tuổi tham gia biểu tình cùng con gái 16 tuổi nói rằng học sinh chỉ mong có điều kiện học tập tốt hơn. Ông cho biết các em không đòi hỏi điều gì quá đáng, mà chỉ muốn trường học có mái che, đủ ấm vào mùa đông, mát mẻ vào mùa hè và có một môi trường yên ổn để học tập.

◆ Hơn 160.000 người theo thống kê của chính phủ

Làn sóng biểu tình bắt đầu ngày 21/9 tại một trường trung học ở vùng ngoại ô phía đông nam Paris, sau đó lan rộng với sự tham gia của sinh viên đại học và các công đoàn giáo viên. Theo liên đoàn học sinh, khoảng 90% trường đại học tại Pháp đã bị phong tỏa lối vào hoặc chịu ảnh hưởng đến hoạt động giảng dạy.

Cuộc biểu tình ngày 13/10 là đợt xuống đường quy mô lớn trên toàn quốc lần thứ hai kể từ khi phong trào bắt đầu.

Bộ Nội vụ Pháp ước tính có 161.500 người tham gia biểu tình trên cả nước, trong đó riêng Paris có 41.500 người. Trong khi đó, các công đoàn học sinh và giáo viên tổ chức biểu tình cho rằng số người tham gia lên tới 480.000.

Theo thống kê của chính phủ, con số này thấp hơn mức 260.000 người trong cuộc biểu tình quy mô lớn đầu tiên ngày 6/10. Tuy nhiên, theo số liệu của ban tổ chức, lượng người tham gia đã tăng từ 450.000 người trong đợt trước lên 480.000 người.

Tính từ khi phong trào bắt đầu, hơn 6.800 người đã bị bắt giữ, theo số liệu của chính phủ Pháp. Trong số này, 86% là người chưa đủ 18 tuổi. Bộ Giáo dục Pháp cũng ghi nhận 147 nhân viên ngành giáo dục bị thương trong quá trình biểu tình diễn ra.

Cách thức trấn áp của cảnh sát đang trở thành một nguồn cơn bất bình khác. Cảnh sát Pháp đang tiến hành điều tra nội bộ 34 vụ việc bị nghi có dấu hiệu sử dụng vũ lực quá mức.

Marie-Aude, 48 tuổi, giáo viên mầm non và thành viên Tổng Liên đoàn Lao động Pháp (CGT), chỉ trích chính phủ chưa đưa ra giải pháp cụ thể nhưng đã sử dụng biện pháp trấn áp mang tính bạo lực, trong khi những người biểu tình có cả trẻ vị thành niên.

Một học sinh 15 tuổi của trường trung học Le Rebours, thuộc quận 13 Paris, khẳng định em sẽ không rời khỏi hiện trường dù phải đối mặt với hơi cay. Em cho biết mình có mặt để đấu tranh cho các quyền lợi chính đáng của học sinh.

◆ Bất mãn về chi phí sinh hoạt có nguy cơ làm bùng phát làn sóng phản đối rộng hơn

Sau ba tuần diễn ra trên khắp nước Pháp, phong trào biểu tình của học sinh đang có dấu hiệu vượt ra ngoài phạm vi giáo dục, trở thành nơi tập hợp những bất mãn xã hội rộng lớn hơn trước thềm cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra sau khoảng bảy tháng.

Theo các phân tích, những yêu cầu cải thiện điều kiện học tập đang hòa vào sự phản đối các chính sách thắt chặt chi tiêu của chính phủ và gánh nặng sinh hoạt ngày càng tăng do giá nhiên liệu leo thang. Hãng tin AFP cho biết một cuộc biểu tình phản đối chi phí sinh hoạt dự kiến được tổ chức vào ngày 17/10.

Marie-Aude cho biết người dân đang mệt mỏi vì giá nhiên liệu đắt đỏ và chi phí sinh hoạt ngày càng khó trang trải.

Trên mạng xã hội, nhiều lời kêu gọi cũng xuất hiện, vận động người dân tham gia hành động tập thể ngày 17/10 theo hình thức tương tự phong trào “Áo vàng”. Năm 2018, phong trào này bùng phát từ sự phản đối kế hoạch tăng thuế nhiên liệu, sau đó nhanh chóng lan rộng và đẩy chính phủ của Tổng thống Emmanuel Macron vào tình thế khó khăn.

Ngày 12/10, ông Macron đề cập đến các cuộc biểu tình của học sinh, cho rằng đây là vấn đề cần thời gian, đối thoại, tham vấn và sự tôn trọng lẫn nhau, đồng thời kêu gọi người biểu tình kiềm chế.

Tình trạng tài chính công khó khăn được xem là một trong những nguyên nhân sâu xa khiến bất mãn của thế hệ Z tại Pháp gia tăng. Chính phủ đã công bố một số biện pháp tạm thời, trong đó có kế hoạch điều động khẩn cấp 3.000 giáo viên thay thế, nhưng khả năng tăng mạnh ngân sách giáo dục vẫn bị hạn chế bởi nợ công và thâm hụt ngân sách.

Trong bài phát biểu trước toàn dân ngày 7/10, Thủ tướng Sébastien Lecornu thừa nhận sự tức giận của giới trẻ không tự nhiên xuất hiện và cam kết công bố gói giải pháp ban đầu vào cuối tháng 10.
Theo số liệu được công bố, nợ công của Pháp đã lên tới 3.500 tỷ euro, tương đương gần 120% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Thâm hụt ngân sách đã vượt 5% GDP trong ba năm liên tiếp và được dự báo đạt 5,4% trong năm nay.

Thị trường trái phiếu cũng biến động mạnh. Có thời điểm, lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm tiến sát 5%, mức cao nhất trong hơn 20 năm, làm gia tăng áp lực tài chính đối với chính phủ.

Nhà hoạt động khí hậu người Thụy Điển Greta Thunberg cũng tham gia biểu tình trong ngày 13/10. Đứng cùng học sinh bên ngoài một trường học tại Saint-Denis, ngoại ô Paris, cô nói với AFP rằng tiếng nói của giới trẻ chưa được đưa vào các cuộc thảo luận và tương lai của họ đang bị tước đoạt.

 
◆ Khẩu hiệu “Năm 1968” trở lại đường phố Pháp

Tại nhiều điểm biểu tình gần đây, các biểu ngữ nhắc đến phong trào đấu tranh của sinh viên và người lao động Pháp năm 1968, thường được gọi là “Cách mạng tháng Năm 1968”, cũng xuất hiện.

Phong trào năm 1968 từng làm rung chuyển sâu sắc xã hội Pháp. Một trong những nguyên nhân khơi mào là sự bất mãn của sinh viên trước những bất cập trong hệ thống giáo dục đại học và điều kiện học tập thời hậu chiến.

Baptiste, 22 tuổi, một thực tập sinh ngành điều dưỡng tham gia biểu tình ngày 13/10, cho biết tháng 5/1968 là thời điểm giới trẻ Pháp tạo nên một cuộc cách mạng. Anh khẳng định sẽ tiếp tục ủng hộ các cuộc biểu tình của học sinh.

Trước thềm bầu cử tổng thống còn khoảng bảy tháng, phong trào này đang trở thành vấn đề chính trị đáng chú ý.
Đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất (LFI) kêu gọi người dân tham gia biểu tình. Trong ngày 13/10, lãnh đạo LFI Jean-Luc Mélenchon, một ứng viên tiềm năng trong cuộc đua tổng thống, cũng xuất hiện giữa đám đông tại Paris.

Trong khi đó, nghị sĩ Marine Le Pen thuộc đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia (RN), người đang dẫn đầu trong các cuộc thăm dò dành cho những ứng viên tổng thống tiềm năng, cho rằng đây không còn đơn thuần là biểu tình của học sinh trung học, mà đã trở thành bạo loạn do các nhóm chuyên nghiệp tổ chức và các nghị sĩ LFI chỉ đạo.

Khi những bất bình về giáo dục, tài chính công và chi phí sinh hoạt cùng hội tụ, diễn biến của phong trào biểu tình trong những tuần tới có thể trở thành phép thử quan trọng đối với chính phủ Pháp trước thềm cuộc bầu cử tổng thống.