Trump và Tập Cận Bình sắp gặp lại, thương mại và AI là tâm điểm đàm phán

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp nhau tại Nhà Trắng vào ngày 24/9 (giờ địa phương), trong cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung được tổ chức nhân chuyến thăm Mỹ của ông Tập.

Nếu diễn ra đúng kế hoạch, đây sẽ là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo sau hơn 4 tháng kể từ chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump hồi tháng 5. Đây cũng là lần thứ ba hai người hội đàm song phương kể từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, nếu tính cả cuộc gặp tại Busan hồi tháng 10 năm ngoái.

Với vai trò là lãnh đạo hai nền kinh tế lớn hàng đầu thế giới, cuộc gặp đang thu hút sự quan tâm quốc tế. AI, thương mại, an ninh, tình hình Iran và các vấn đề liên quan đến Đài Loan được dự báo sẽ nằm trong số những nội dung được hai bên trao đổi. Các cuộc đàm phán cấp cao trước thềm hội nghị cũng đang tập trung vào cạnh tranh AI, đất hiếm và những vấn đề thương mại còn tồn đọng.

Chi tiết đầy đủ về lịch trình chuyến thăm Mỹ của ông Tập hiện chưa được công bố. Tuy nhiên, ông Trump trước đó cho biết ông Tập sẽ đến Mỹ cùng phu nhân Bành Lệ Viện vào ngày 24/9 và Nhà Trắng sẽ tổ chức quốc yến.

◆ AI trở thành vấn đề mới trong quan hệ Mỹ - Trung

Nếu các cuộc gặp trước đây chủ yếu tập trung vào căng thẳng thương mại và những vấn đề địa chính trị như Đài Loan hay Trung Đông, thì lần này cuộc cạnh tranh AI được chú ý đặc biệt.

Washington và Bắc Kinh đều coi AI là lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực kinh tế và công nghệ trong tương lai. Tuy nhiên, hai nước vẫn có khác biệt đáng kể về kiểm soát công nghệ, chip tiên tiến, quy định AI và cách quản lý những rủi ro liên quan đến các hệ thống AI.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington sẵn sàng thảo luận với Trung Quốc về những rủi ro chung liên quan đến AI, đồng thời tìm cách tránh để hệ thống AI của hai nước hoàn toàn tách rời. Các cuộc đàm phán cấp cao giữa ông Bessent và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong trước cuộc gặp Trump - Tập cũng dự kiến đề cập đến AI cùng thương mại và đất hiếm.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng việc đạt được một thỏa thuận sâu rộng về an toàn AI sẽ không dễ dàng. Mỹ muốn duy trì lợi thế công nghệ trong khi Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh phát triển AI và xây dựng các sáng kiến về quản trị AI ở phạm vi quốc tế.

Một số chuyên gia cho rằng hai nước trước mắt có thể tập trung vào việc kiểm soát những rủi ro có khả năng dẫn tới khủng hoảng ngoài ý muốn, thay vì kỳ vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện về quản lý AI. Reuters cũng cho biết các chuyên gia đang đề cập đến những biện pháp như duy trì kênh liên lạc trong tình huống khẩn cấp và bảo đảm sự giám sát của con người đối với các hệ thống AI có khả năng gây rủi ro.

 
◆ Liệu ông Tập có đóng vai trò trong việc nối lại đối thoại Mỹ - Triều?

Một vấn đề khác được quan tâm là liệu ông Tập có đề cập hoặc đóng vai trò nào trong việc thúc đẩy đối thoại giữa Washington và Bình Nhưỡng hay không.
Tổng thống Trump thời gian gần đây nhiều lần bày tỏ mong muốn gặp lại nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un. Nhà Trắng cũng xác nhận chính sách đối với Triều Tiên không thay đổi, đồng thời cho biết ông Trump vẫn sẵn sàng đối thoại với ông Kim mà không đặt điều kiện tiên quyết.

Trong cuộc gặp Mỹ - Trung hồi tháng 5, Nhà Trắng cho biết hai nhà lãnh đạo đã xác nhận mục tiêu chung về phi hạt nhân hóa Triều Tiên.

Tuy nhiên, giới chức và chuyên gia Mỹ có những đánh giá khác nhau về khả năng Trung Quốc đóng vai trò thúc đẩy đối thoại Mỹ - Triều. Một cựu quan chức Mỹ gần đây nhận định hai bên có thể đề cập đến phi hạt nhân hóa trong cuộc gặp sắp tới, nhưng khó có nhiều nội dung mới do lợi ích chiến lược của Washington và Bắc Kinh vẫn khác biệt.

Trong khi đó, Triều Tiên tiếp tục khẳng định vị thế một quốc gia hạt nhân và phản đối những lời kêu gọi phi hạt nhân hóa. Phát biểu mới nhất của một quan chức quốc phòng Triều Tiên tại Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh ngày 17/9 cho thấy Bình Nhưỡng vẫn duy trì lập trường cứng rắn về vấn đề này.

◆ Thương mại tiếp tục được quản lý trong khi khác biệt chiến lược vẫn còn

Bên cạnh AI, thương mại sẽ tiếp tục là một trong những nội dung quan trọng nhất tại cuộc gặp Trump - Tập.
Hai nước đang tiến hành các cuộc đàm phán nhằm duy trì sự ổn định trong quan hệ thương mại. Theo các nguồn tin gần đây, thời hạn của thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được trước đó đang đến gần, trong khi Washington và Bắc Kinh vẫn còn bất đồng về thuế quan, đất hiếm và các vấn đề công nghệ.

Trung Quốc cho biết hai bên đang hướng tới việc thực hiện các đợt cắt giảm thuế quan đối ứng đối với một số nhóm hàng hóa không nhạy cảm. Các cuộc đàm phán cũng liên quan đến việc xây dựng cơ chế hợp tác thương mại và đầu tư song phương.

Do đó, một trong những mục tiêu thực tế của hội nghị lần này có thể là duy trì các thỏa thuận hiện có và tránh để căng thẳng thương mại leo thang trở lại, thay vì tìm kiếm một thỏa thuận giải quyết toàn bộ những bất đồng giữa hai nước.
Về Đài Loan, hai bên vẫn có những khác biệt sâu sắc. Trung Quốc coi Đài Loan là vấn đề cốt lõi, trong khi chính sách của Mỹ đối với hòn đảo này tiếp tục là vấn đề được các đồng minh Washington tại châu Á theo dõi sát sao trước cuộc gặp.

Đối với vấn đề Iran, hai bên cũng có thể trao đổi quan điểm, song mức độ hợp tác cụ thể vẫn chưa rõ ràng.

Nhìn tổng thể, giới phân tích cho rằng cuộc gặp Trump - Tập lần này nhiều khả năng tập trung vào việc duy trì đối thoại và kiểm soát những điểm nóng trong quan hệ song phương. Một cựu quan chức Mỹ được Yonhap dẫn lời nhận định rằng hai bên có thể tiếp tục đề cập đến vấn đề Triều Tiên nhưng khó xuất hiện thay đổi lớn, do lợi ích chiến lược của Mỹ và Trung Quốc vẫn còn khác biệt.

Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung tiếp tục diễn ra trên nhiều mặt trận từ thương mại, công nghệ đến an ninh, cuộc gặp tại Nhà Trắng vì thế được chú ý không chỉ ở những thỏa thuận cụ thể, mà còn ở khả năng hai bên duy trì được các kênh đối thoại và kiểm soát căng thẳng trong thời gian tới.