Tại Việt Nam, vấn đề sức khỏe tâm thần đang trở thành gánh nặng xã hội. Trong bối cảnh lo âu, trầm cảm và căng thẳng mãn tính gia tăng, các vấn đề này đang trở nên nổi bật ở cả thanh thiếu niên và người cao tuổi, ngành y tế Việt Nam đã nhấn mạnh sự cần thiết của việc phát hiện sớm và phòng ngừa.
Vào ngày 18 tháng 7, Hội Y học Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức hội nghị thường niên với chủ đề 'Sức khỏe tâm thần: Tiếp cận đa ngành' để thảo luận về sự gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần tại Việt Nam và hướng đi ứng phó. Tại hội nghị, ước tính khoảng 15% dân số Việt Nam, tương đương 15 triệu người, đang trải qua ít nhất một trong mười rối loạn tâm thần chính.
Ông Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chủ tịch Hội Y học Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng sự thay đổi của xã hội hiện đại đang làm gia tăng gánh nặng về sức khỏe tâm thần. Áp lực từ công việc và cuộc sống, cùng với lối sống nhanh chóng, đã dẫn đến sự gia tăng các rối loạn lo âu, trầm cảm và căng thẳng mãn tính, trong đó độ tuổi khởi phát cũng đang ngày càng trẻ hóa. Ông nói: "Nếu không nhận diện và can thiệp kịp thời, những rối loạn này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân mà còn tạo gánh nặng cho hệ thống y tế và xã hội."
Cách thức ứng phó cũng cần phải thay đổi từ điều trị sang phòng ngừa. Ông Dung nhấn mạnh rằng sức khỏe tâm thần không chỉ là vấn đề của ngành tâm thần học mà còn có thể biểu hiện qua nhiều triệu chứng thể chất khác nhau trong thực hành lâm sàng. Do đó, tất cả các nhân viên y tế, từ bác sĩ, y tá đến nha sĩ và dược sĩ, đều cần phải nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường.
Sự gia tăng các rối loạn tâm thần không chỉ giới hạn ở một độ tuổi cụ thể. Bà Chu Thị Dung, Trưởng khoa Tâm lý tại Bệnh viện Tâm thần Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 1/4 dân số sẽ gặp phải vấn đề sức khỏe tâm thần ít nhất một lần trong đời. Đại dịch COVID-19 đã làm gia tăng đáng kể các rối loạn lo âu, trầm cảm và các rối loạn liên quan đến căng thẳng, đồng thời cũng làm gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em và thanh thiếu niên.
Các chỉ số chính tại Việt Nam cho thấy tỷ lệ trầm cảm và lo âu rất rõ ràng. Theo ước tính được đưa ra, tỷ lệ trầm cảm là 2,8%, rối loạn lo âu là 2,6%, và tâm thần phân liệt là 0,4%, trong khi lạm dụng chất kích thích được đề cập ở mức 4-5%. Bà Dung cho biết các rối loạn tâm thần thường gặp hiện nay bao gồm rối loạn lo âu tổng quát, rối loạn trầm cảm, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), rối loạn thích ứng và rối loạn lưỡng cực.
Thanh thiếu niên được xác định là nhóm cần được chú ý đặc biệt. Một cuộc khảo sát trước đó vào năm 2022 cho thấy 21,7% thanh thiếu niên Việt Nam đã trải qua ít nhất một vấn đề sức khỏe tâm thần. Trong đó, lo âu chiếm tỷ lệ cao nhất với 18,6%, tiếp theo là trầm cảm với 4,3%. Bà Dung cho rằng áp lực học tập, kỳ vọng từ gia đình, áp lực công việc, nhịp sống nhanh và thiếu thời gian nghỉ ngơi có thể là những yếu tố tác động.
Ở người cao tuổi, bên cạnh lo âu và trầm cảm, vấn đề về chứng mất trí cũng được nêu ra. Khoảng 14% dân số trên 70 tuổi đang gặp phải các rối loạn tâm thần liên quan đến lo âu và trầm cảm, trong khi khoảng 8,8% đang sống với chứng mất trí. Bà Dung giải thích rằng sự già hóa dân số đang dẫn đến sự gia tăng trầm cảm và chứng mất trí ở người cao tuổi.
Rủi ro về sức khỏe tâm thần cũng liên quan đến sự dễ bị tổn thương xã hội. Bà Dung cho biết phụ nữ, người cao tuổi, người có thu nhập thấp, người có trình độ học vấn thấp, người lạm dụng rượu và nạn nhân của bạo lực gia đình là những nhóm có nguy cơ cao hơn. Đặc biệt, tỷ lệ lo âu và trầm cảm ở phụ nữ cao hơn nam giới, và khoảng 10% phụ nữ mang thai và phụ nữ sau sinh có triệu chứng rối loạn tâm thần.
Thay đổi trong môi trường sống cũng được xem là yếu tố rủi ro. Khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh và thiên tai có thể gây ra lo âu và căng thẳng kéo dài. Sự gia tăng tương tác qua mạng xã hội thay vì giao tiếp trực tiếp có thể dẫn đến tâm lý so sánh, làm giảm sự tự tin và dẫn đến lo âu, trầm cảm, mất ngủ và cô đơn. Nghèo đói, lạm dụng rượu, bạo lực gia đình, thiếu sự hỗ trợ xã hội, và khả năng tiếp cận ma túy và các chất cấm cũng được xem là những yếu tố làm tăng rủi ro.
Các rối loạn tâm thần không chỉ dừng lại ở vấn đề cảm xúc mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ chức năng hàng ngày. Có thể xuất hiện rối loạn giấc ngủ, giảm khả năng tập trung và thu hẹp xã hội, làm cho việc học tập, hiệu suất công việc và duy trì các mối quan hệ trở nên khó khăn. Bà Dung nhấn mạnh rằng "các phương pháp điều trị hiện tại không chỉ dừng lại ở việc giảm triệu chứng, mà còn hướng tới việc kết hợp điều trị bằng thuốc và liệu pháp tâm lý với sự đồng hành của gia đình và cộng đồng trong việc chăm sóc toàn diện."
Trong khi đó, hội nghị này có sự tham gia của nhiều chuyên gia từ Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh viện Tâm thần Thành phố Hồ Chí Minh, và Bệnh viện Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh. Hội nghị được tổ chức nhằm nhìn nhận sức khỏe tâm thần không chỉ là vấn đề của ngành tâm thần học mà còn là vấn đề cần được nhiều chuyên khoa khác cùng quan tâm, chia sẻ xu hướng thay đổi trong chẩn đoán, điều trị và chăm sóc.
* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.