Chính phủ có nên trở thành "huấn luyện viên khởi nghiệp"?

 
Trong những năm gần đây, Hàn Quốc liên tục đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp nhằm nuôi dưỡng những doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có khả năng cạnh tranh toàn cầu. Tuy nhiên, một chương trình mới mang tên “Khởi nghiệp cho mọi người” do Bộ Doanh nghiệp vừa và nhỏ và Khởi nghiệp (MSS) triển khai đang làm dấy lên cuộc tranh luận về vai trò thực sự của Chính phủ trong hệ sinh thái khởi nghiệp.

Chương trình được thiết kế như một cuộc thi tuyển chọn doanh nhân trên phạm vi toàn quốc, với việc Chính phủ trực tiếp xây dựng mô hình, tuyển chọn, đào tạo và hỗ trợ các nhà sáng lập tiềm năng. Ý tưởng này được kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội khởi nghiệp đến mọi tầng lớp người dân.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc Chính phủ trực tiếp đóng vai trò như một “huấn luyện viên khởi nghiệp” có thể đi ngược lại nguyên tắc phát triển của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo thông lệ quốc tế, nhiệm vụ phát hiện và bồi dưỡng các startup giai đoạn đầu vốn thuộc về các accelerator (tổ chức tăng tốc khởi nghiệp) và các quỹ đầu tư mạo hiểm. Đây là những đơn vị tư nhân có chuyên môn trong việc lựa chọn doanh nghiệp tiềm năng, đầu tư vốn ban đầu, cố vấn chiến lược, hỗ trợ xây dựng mô hình kinh doanh và kết nối với các nhà đầu tư ở những vòng gọi vốn tiếp theo.

Nhiều học giả nghiên cứu về hệ sinh thái khởi nghiệp cũng khẳng định Chính phủ không nên trở thành người trực tiếp tham gia cuộc chơi. Giáo sư Erik Stam cho rằng doanh nhân mới là trung tâm của hệ sinh thái, còn Chính phủ chỉ nên đóng vai trò tạo dựng môi trường thuận lợi. Trong khi đó, chuyên gia Daniel Isenberg nhấn mạnh điều quan trọng không phải là Nhà nước trực tiếp tạo ra doanh nhân, mà là xây dựng một môi trường nơi các doanh nhân có thể liên tục xuất hiện và phát triển.

Theo quan điểm này, vai trò phù hợp của Chính phủ là xác định định hướng phát triển, cung cấp nguồn vốn mồi để giảm rủi ro cho khu vực tư nhân, đồng thời kết nối doanh nghiệp với các trường đại học, tập đoàn lớn, nhà đầu tư và các tổ chức nghiên cứu.

Một ví dụ được đánh giá thành công là chương trình TIPS (Tech Incubator Program for Startup). Đây là mô hình hợp tác công – tư, trong đó các accelerator và quỹ đầu tư tư nhân sẽ chủ động lựa chọn startup công nghệ có tiềm năng, đầu tư trước và giới thiệu lên Chính phủ. Sau quá trình thẩm định, Nhà nước sẽ tiếp tục hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, thương mại hóa và mở rộng ra thị trường quốc tế.

Kể từ khi triển khai năm 2013, chương trình TIPS đã hỗ trợ hơn 2.700 startup, đồng thời giúp các doanh nghiệp này huy động được khoảng 13.000 tỷ won vốn đầu tư ở các vòng tiếp theo. Thành công của chương trình được cho là nhờ Chính phủ không thay thế khu vực tư nhân mà tận dụng chính khả năng sàng lọc và kinh nghiệm của các nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Trong khi đó, chương trình “Khởi nghiệp cho mọi người” lại được nhìn nhận là đang đi theo hướng ngược lại. Bộ chủ quản không chỉ xây dựng chương trình mà còn trực tiếp tuyển chọn, đào tạo và điều phối toàn bộ quá trình, khiến nhiều người lo ngại Chính phủ đang tự biến mình thành một accelerator quy mô lớn.

Theo tác giả bài bình luận, điều này đặt ra câu hỏi căn bản: Liệu Chính phủ có nên trực tiếp tham gia “thi đấu”, hay chỉ nên tạo ra một sân chơi công bằng cho các doanh nghiệp và tổ chức tư nhân?

Thực tế, Hàn Quốc hiện đã có một hệ thống hỗ trợ khởi nghiệp rất lớn. Chỉ riêng năm 2025, có 101 cơ quan trung ương và địa phương triển khai 429 chương trình hỗ trợ khởi nghiệp với tổng ngân sách lên tới 3.294 tỷ won, bao phủ từ vốn vay, nghiên cứu công nghệ, thương mại hóa, không gian làm việc đến hỗ trợ mở rộng ra nước ngoài.

Theo các chuyên gia, việc Nhà nước đầu tư mạnh cho khởi nghiệp là cần thiết bởi giai đoạn đầu luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro và khó thu hút vốn tư nhân. Tuy nhiên, khi quy mô hỗ trợ công ngày càng lớn thì ranh giới giữa khu vực công và khu vực tư càng cần được phân định rõ ràng.

Nếu các cơ quan công quyền vừa xây dựng chính sách, vừa trực tiếp triển khai và cạnh tranh với các accelerator tư nhân, lợi thế sẽ nghiêng hoàn toàn về khu vực công nhờ nguồn ngân sách, cơ sở vật chất và mạng lưới hành chính sẵn có. Khi đó, năng lực chuyên môn trong việc cố vấn và đồng hành cùng startup có nguy cơ bị thay thế bằng cuộc cạnh tranh về quy mô cơ sở hạ tầng và chi phí vận hành.

Điều này có thể khiến nhiều accelerator tư nhân – vốn có thế mạnh về tư vấn chuyên sâu và kinh nghiệm thực tiễn – dần mất chỗ đứng trong hệ sinh thái.

Theo bài viết, điều Hàn Quốc cần lúc này không phải là thêm nhiều chương trình do Chính phủ trực tiếp điều hành, mà là một cơ chế phân vai rõ ràng hơn giữa Nhà nước và khu vực tư nhân.

Chính phủ nên tập trung vào những lĩnh vực mà doanh nghiệp khó có thể tự thực hiện, như mở quyền tiếp cận dữ liệu công, mở rộng cơ chế sandbox để thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới, thúc đẩy mua sắm công, kết nối doanh nghiệp với các tập đoàn lớn, mở rộng mạng lưới quốc tế và hoàn thiện khung pháp lý.

Đồng thời, Nhà nước cần cải thiện cách phân bổ ngân sách, tiêu chí lựa chọn các đơn vị vận hành, phương thức đánh giá hiệu quả cũng như tạo cơ chế chấp nhận rủi ro và thất bại trong khởi nghiệp.

Tác giả kết luận rằng sức mạnh của hệ sinh thái khởi nghiệp không đến từ một chương trình quy mô lớn của Chính phủ, mà được hình thành từ sự đa dạng của hàng nghìn doanh nhân, nhà đầu tư và các tổ chức tư nhân cùng thử nghiệm, cạnh tranh và đổi mới. Vì vậy, thay vì trở thành một "huấn luyện viên khởi nghiệp", Chính phủ nên tập trung xây dựng một môi trường để các accelerator tư nhân có thể phát triển bền vững. Đó mới là nền tảng để Hàn Quốc tạo ra những startup đủ sức vươn ra thị trường toàn cầu.