80% người dân sử dụng AI nước ngoài: Bài học từ lịch sử độc quyền công nghệ

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra một cuộc cách mạng công nghệ mới, nhưng đồng thời cũng đặt ra nguy cơ về sự phụ thuộc công nghệ nếu một quốc gia quá lệ thuộc vào các nền tảng do nước ngoài kiểm soát. Đây là nhận định được đưa ra trong một bài bình luận trên báo chí Hàn Quốc, trong bối cảnh gần 80% người dân nước này đang sử dụng các dịch vụ AI do doanh nghiệp nước ngoài phát triển.

◆ Từ cáp điện báo dưới biển đến AI: Lịch sử của sự độc quyền

Bài viết nhắc lại một bài học lịch sử vào cuối thế kỷ XIX, khi mạng lưới cáp điện báo dưới biển đã tạo nên cuộc cách mạng thông tin đầu tiên của nhân loại. Tuy nhiên, đằng sau bước tiến công nghệ đó là câu chuyện về quyền lực và sự độc quyền.

Thời điểm đó, Anh là quốc gia làm chủ công nghệ sản xuất cáp điện báo dưới biển nhờ phát triển thành công vật liệu cách điện gutta-percha, qua đó chiếm hơn 80% thị phần toàn cầu. Từ lợi thế này, Anh xây dựng mạng lưới điện báo dưới biển mang tên "All Red Route", kết nối các thuộc địa trong đế quốc và kiểm soát phần lớn lưu lượng thông tin quốc tế.

Nhờ nắm giữ hạ tầng truyền thông, Anh có thể cắt đứt liên lạc của các đối thủ khi cần thiết. Ngay sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, nước này đã cắt các tuyến cáp dưới biển của Đức nối với châu Mỹ và châu Phi, qua đó giành ưu thế tuyệt đối về thông tin.

Bài viết cũng nhắc đến bán đảo Triều Tiên trong giai đoạn đó, khi Anh từng chiếm đóng đảo Geomun nhằm thiết lập trạm điện báo dưới biển kết nối với Hong Kong và Thượng Hải để kiểm soát thông tin tại khu vực Đông Á.

Theo tác giả, lịch sử cho thấy khi một công nghệ quan trọng bị một quốc gia hoặc một số ít doanh nghiệp nắm giữ, những nước còn lại không chỉ trở thành người tiêu dùng mà còn có nguy cơ rơi vào tình trạng "thuộc địa công nghệ".

◆ AI có thể tạo ra sự phụ thuộc mới

Trong bối cảnh hiện nay, AI được xem là công nghệ chiến lược của thế kỷ XXI. Theo bài viết, việc gần 80% người Hàn Quốc từ 19 đến 69 tuổi đã sử dụng AI tạo sinh và phần lớn phụ thuộc vào một số mô hình AI nước ngoài như ChatGPT hay Gemini là dấu hiệu đáng lo ngại.

Tác giả cho rằng từ góc độ người dùng, việc lựa chọn các mô hình AI tiên tiến nhất là quyết định hoàn toàn hợp lý. Trong môi trường cạnh tranh toàn cầu, doanh nghiệp khó có thể bỏ qua các công nghệ do những tập đoàn công nghệ lớn phát triển.

Ngay cả Samsung Electronics cũng tuyên bố sẽ ứng dụng công nghệ của OpenAI trong nhiều lĩnh vực hoạt động. Trong khi đó, Naver – doanh nghiệp sở hữu năng lực AI riêng – cũng phải kết hợp đồng thời công nghệ nội địa với AI nước ngoài để mở rộng hệ sinh thái và nâng cao khả năng cạnh tranh toàn cầu.

Tuy nhiên, bài viết cảnh báo rằng sự phụ thuộc quá lớn sẽ khiến Hàn Quốc phải đối mặt với nhiều rủi ro trong tương lai.

◆ Nguy cơ từ chính sách và địa chính trị

Theo bài bình luận, nếu các tập đoàn công nghệ toàn cầu thay đổi chính sách dịch vụ, xảy ra sự cố máy chủ hoặc chính phủ các nước áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu vì lý do an ninh quốc gia, các hoạt động kinh tế và đời sống xã hội của Hàn Quốc có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Tác giả dẫn ví dụ việc Chính phủ Mỹ gần đây áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với một số mô hình AI bảo mật hiệu năng cao của Anthropic, không cho phép công dân nước ngoài tiếp cận. Đây được xem là minh chứng cho thấy công nghệ AI ngày càng gắn chặt với các lợi ích chiến lược và an ninh quốc gia.

◆ AI chủ quyền – "lá chắn" cho an ninh quốc gia

Để giảm thiểu rủi ro phụ thuộc, bài viết cho rằng Hàn Quốc cần xây dựng hệ sinh thái AI chủ quyền (Sovereign AI).
Theo tác giả, AI chủ quyền không đơn thuần là câu chuyện phát triển công nghệ nội địa vì lòng tự tôn dân tộc, mà là nền tảng bảo đảm an ninh quốc gia, duy trì hoạt động của doanh nghiệp và bảo vệ chủ quyền số.

Bài viết nhấn mạnh AI đã vượt xa vai trò của một công cụ hỗ trợ thông thường để trở thành tài sản chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh và sự tồn tại của mỗi quốc gia trong tương lai.

"Nếu không xây dựng được năng lực AI độc lập trước sức ép của các tập đoàn công nghệ toàn cầu, Hàn Quốc có nguy cơ trở thành một quốc gia phụ thuộc trong kỷ nguyên số. Chủ quyền công nghệ cũng chính là chủ quyền quốc gia", bài bình luận kết luận.