Chuyến thăm cấp nhà nước lần thứ hai của Tập Cận Bình tới Triều Tiên: Điều gì giống và khác so với năm 2019?

 
Theo thông báo chính thức, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc kiêm Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Triều Tiên từ ngày 8 đến 9/6 theo lời mời của Tổng Bí thư Đảng Lao động Triều Tiên kiêm Chủ tịch Quốc vụ Kim Jong-un. Đây là lần thứ hai ông Tập Cận Bình thăm Bình Nhưỡng trên cương vị nhà lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc kể từ chuyến thăm lịch sử vào tháng 6/2019.

Sự kiện này mang ý nghĩa đặc biệt cả về ngoại giao lẫn biểu tượng. Trước đây, các chuyến thăm Triều Tiên của cựu Chủ tịch Giang Trạch Dân năm 2001 và cựu Chủ tịch Hồ Cẩm Đào năm 2005 đều được xếp vào hình thức “thăm hữu nghị chính thức”. Trong khi đó, cả chuyến thăm năm 2019 và chuyến thăm lần này của ông Tập đều mang cấp độ “quốc khách” – nghi thức ngoại giao cao nhất mà Triều Tiên dành cho nguyên thủ quốc gia nước ngoài. Dù lịch trình chỉ kéo dài hai ngày một đêm, nhưng sức nặng chính trị và chiến lược của chuyến đi là rất đáng chú ý.

Tuy nhiên, cách thức chuẩn bị dư luận cho chuyến thăm lần này có nhiều điểm khác so với năm 2019. Bảy năm trước, Bắc Kinh đã chủ động tổ chức các cuộc họp báo để giới thiệu chi tiết ý nghĩa và chương trình làm việc của chuyến thăm, đồng thời nhấn mạnh dấu mốc 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Trung – Triều. Ngược lại, lần này thông tin được công bố khá hạn chế, chủ yếu thông qua người phát ngôn của Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Điều này phản ánh thực tế rằng quan hệ Bắc Kinh – Bình Nhưỡng hiện nay không còn ở trạng thái “nồng ấm đặc biệt” như giai đoạn 2018–2019, khi ông Kim Jong-un và ông Tập Cận Bình gặp nhau tới 5 lần chỉ trong vòng 15 tháng.

Chuyến thăm năm 2019 từng được xem là một màn trình diễn ngoại giao được chuẩn bị công phu. Trước khi ông Tập đến Bình Nhưỡng, báo Nodong Sinmun – cơ quan ngôn luận của Đảng Lao động Triều Tiên – đã đăng bài viết của nhà lãnh đạo Trung Quốc ngay trên trang nhất, điều hiếm thấy đối với một nguyên thủ nước ngoài. Bình Nhưỡng cũng tổ chức lễ đón tại quảng trường trước Cung điện Mặt trời Kumsusan, nơi trước đó chưa từng mở cửa cho lãnh đạo nước ngoài. Ngay cả Nhà khách Kumsusan, nơi ông Tập lưu trú, cũng lần đầu tiên được công khai trước công chúng.

Một trong những hình ảnh gây chú ý nhất khi đó là bức ảnh tập thể trước trụ sở Trung ương Đảng Lao động Triều Tiên. Ông Kim Jong-un đã đích thân đưa ông Tập cùng phu nhân vào trung tâm quyền lực chính trị của Triều Tiên và chụp ảnh lưu niệm cùng toàn bộ thành viên Bộ Chính trị. Đây được xem là thông điệp mạnh mẽ về mức độ tin cậy và gắn kết giữa hai đảng cầm quyền. Vì vậy, giới quan sát cho rằng những nghi thức và địa điểm mà Bình Nhưỡng lựa chọn trong chuyến thăm lần này sẽ tiếp tục là thước đo quan trọng phản ánh trạng thái thực tế của quan hệ song phương.

Một điểm đáng chú ý khác là đây là chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông Tập Cận Bình trong năm nay. Nếu như năm 2019, ông Kim Jong-un đã liên tiếp thăm Trung Quốc trước khi ông Tập đáp lễ bằng chuyến thăm Bình Nhưỡng, thì lần này nhà lãnh đạo Trung Quốc đến Triều Tiên chỉ vài tháng sau chuyến thăm Bắc Kinh của ông Kim vào năm ngoái. Điều đó cho thấy giá trị chiến lược của Triều Tiên trong tính toán của Trung Quốc đang gia tăng trở lại, đồng thời cũng góp phần nâng cao vị thế đối ngoại của nhà lãnh đạo Triều Tiên.

Bối cảnh quốc tế hiện nay cũng khác xa so với năm 2019. Khi đó, chuyến thăm diễn ra ngay trước Hội nghị Thượng đỉnh G20 tại Osaka, trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung gia tăng và tiến trình đàm phán hạt nhân Triều Tiên vẫn còn nhiều kỳ vọng. Lần này, chuyến đi diễn ra sau các cuộc gặp cấp cao giữa Trung Quốc với Mỹ và Nga, trong bối cảnh cấu trúc địa chính trị toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ.

Giới phân tích cho rằng bên ngoài, Bắc Kinh sẽ tiếp tục nhấn mạnh tình hữu nghị truyền thống và hợp tác chiến lược với Bình Nhưỡng. Tuy nhiên, về thực chất, chuyến thăm còn mang ý nghĩa tái khẳng định vai trò và ảnh hưởng của Trung Quốc đối với Triều Tiên. Sau khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát, Bình Nhưỡng đã tăng cường hợp tác quân sự và kinh tế với Moskva, qua đó nâng cao đáng kể vị thế chiến lược của mình. Trong bối cảnh đó, Bắc Kinh khó có thể để Triều Tiên nghiêng quá sâu về phía Nga, đồng thời cũng không muốn Bình Nhưỡng có những động thái gây bất ổn ngoài tầm kiểm soát.

Đối với Hàn Quốc và khu vực Đông Bắc Á, cuộc gặp thượng đỉnh Trung – Triều lần này có ý nghĩa vượt xa khuôn khổ quan hệ song phương. Những trao đổi giữa hai nhà lãnh đạo có thể tác động đến vấn đề hạt nhân Triều Tiên, quan hệ Trung – Triều – Nga, cạnh tranh Mỹ – Trung cũng như cục diện an ninh trên bán đảo Triều Tiên. Đặc biệt, giới quan sát đang theo dõi xem khái niệm “phi hạt nhân hóa” sẽ được nhắc đến ở mức độ nào trong các tuyên bố chung, cũng như liệu hai bên có nhấn mạnh hơn các cụm từ như “hợp tác chiến lược” hay “phối hợp ứng phó” trước những biến động quốc tế hay không.

Nhìn tổng thể, chuyến thăm cấp nhà nước lần thứ hai của ông Tập Cận Bình tới Triều Tiên phản ánh ba xu hướng lớn. Thứ nhất, giá trị chiến lược của Triều Tiên đang gia tăng trong môi trường địa chính trị mới. Thứ hai, Trung Quốc muốn duy trì và củng cố vai trò điều phối đối với Bình Nhưỡng. Thứ ba, vấn đề bán đảo Triều Tiên đang ngày càng trở thành điểm giao thoa giữa cạnh tranh Mỹ – Trung và sự hợp tác ngày càng chặt chẽ giữa Triều Tiên với Nga.

Nếu chuyến thăm năm 2019 là biểu tượng cho sự phục hồi và hâm nóng quan hệ Trung – Triều, thì chuyến thăm lần này có thể được xem là phép thử cho cách Trung Quốc định hình và quản lý mối quan hệ với Triều Tiên trong bối cảnh trật tự quốc tế đang chuyển biến nhanh chóng.

(Bài viết theo quan điểm của tác giả Jin Jeong-ja)