Nữ doanh nhân khởi nghiệp: Cơ hội có thực sự rộng mở hơn?

Hệ sinh thái khởi nghiệp của Hàn Quốc đang không ngừng phát triển với quy mô ngày càng lớn. Theo Bộ Doanh nghiệp vừa và nhỏ và Khởi nghiệp Hàn Quốc, trong năm 2024 có hơn 1,18 triệu doanh nghiệp mới được thành lập. Trong đó, các doanh nghiệp khởi nghiệp dựa trên công nghệ đạt gần 215.000 đơn vị, chiếm 18,2% tổng số doanh nghiệp mới và là tỷ lệ cao nhất từ trước đến nay.

Sự bùng nổ của các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học, công nghệ khí hậu, công nghệ địa phương (local tech) hay công nghệ lõi (deep tech) cho thấy xu hướng khởi nghiệp không chỉ nhằm tạo ra lợi nhuận mà còn hướng tới giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy nhiên, một câu hỏi vẫn được đặt ra: liệu con đường phát triển này có thực sự mở rộng bình đẳng cho các nữ doanh nhân hay không?

◆ Nhiều nữ doanh nhân khởi nghiệp nhưng ít cơ hội tiếp cận vốn đầu tư

Nếu chỉ nhìn vào số lượng doanh nghiệp do phụ nữ sáng lập, tình hình có vẻ khá tích cực. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nữ và các chương trình khởi nghiệp dành riêng cho phụ nữ ngày càng được mở rộng. Thế nhưng khi bước sang giai đoạn gọi vốn đầu tư, bức tranh lại hoàn toàn khác.

Theo báo cáo đầu tư năm 2024 của Startup Recipe, tổng vốn đầu tư dành cho các startup do phụ nữ điều hành chỉ đạt 109,2 tỷ won, giảm tới 62% so với năm trước và chỉ bằng khoảng một phần chín so với mức năm 2021. Tỷ trọng vốn đầu tư dành cho startup nữ trong tổng vốn đầu tư mạo hiểm cũng liên tục giảm, từ 8% năm 2020 xuống còn 1,8% vào năm 2024.

Điều này cho thấy phụ nữ xuất hiện khá nhiều ở “cửa ngõ khởi nghiệp”, nhưng dần biến mất tại “bàn đầu tư” – nơi quyết định khả năng tăng trưởng và mở rộng doanh nghiệp.

Không chỉ số lượng vốn ít hơn, chất lượng đầu tư cũng có sự khác biệt đáng kể. Trong số 114 startup nữ nhận được vốn đầu tư năm 2024, chỉ có 3 doanh nghiệp nhận được trên 10 tỷ won. Hơn một nửa vẫn dừng ở giai đoạn gọi vốn hạt giống hoặc tiền Series A, trong khi chỉ 2% tiếp cận được các vòng đầu tư lớn hơn như Series B trở lên.

◆ Khoảng cách không chỉ đến từ phía doanh nhân nữ

Nhiều chuyên gia cho rằng không thể lý giải tình trạng này chỉ bằng năng lực hay khả năng kinh doanh của nữ doanh nhân. Một nguyên nhân quan trọng nằm ở chính cơ cấu của ngành đầu tư mạo hiểm.

Theo số liệu của Hiệp hội Đầu tư Mạo hiểm Hàn Quốc, trong năm 2023, phụ nữ chỉ chiếm 14,8% tổng số chuyên viên thẩm định đầu tư tại các quỹ đầu tư mạo hiểm. Đáng chú ý hơn, trong số 216 công ty đầu tư thành viên, chỉ có 8 công ty do nữ lãnh đạo, tương đương 3,7%.

Trong khi tỷ lệ phụ nữ ở các bộ phận quản trị doanh nghiệp gần đạt 50%, thì tại các vị trí trực tiếp quyết định việc rót vốn, phụ nữ lại chiếm tỷ lệ rất thấp. Điều đó cho thấy sự mất cân bằng không chỉ tồn tại ở phía người khởi nghiệp mà còn nằm trong chính hệ thống phân bổ nguồn vốn.  

◆ Nhiều thị trường tiềm năng vẫn bị đánh giá thấp

Các ý tưởng khởi nghiệp thường xuất phát từ những trải nghiệm và vấn đề mà người sáng lập trực tiếp đối mặt. Những lĩnh vực như sức khỏe phụ nữ, chăm sóc trẻ em, chăm sóc người cao tuổi, an toàn, dịch vụ đời sống hay các vấn đề cộng đồng địa phương đều là những thị trường có nhu cầu thực tế rất lớn.

Tuy nhiên, trong thời gian dài, các lĩnh vực này thường bị xem là thị trường ngách hoặc có quy mô nhỏ. Khi đội ngũ đánh giá và quyết định đầu tư thiếu tính đa dạng về giới tính và trải nghiệm sống, nhiều nhu cầu thực tế của xã hội dễ bị xem nhẹ hoặc đánh giá chưa đúng tiềm năng.

Không chỉ nữ doanh nhân chịu thiệt thòi, mà chính hệ sinh thái khởi nghiệp cũng có nguy cơ bỏ lỡ những cơ hội kinh doanh và thị trường mới đầy triển vọng.

◆ Cần những thay đổi thực chất thay vì những tuyên bố mang tính hình thức

Các chuyên gia cho rằng giải pháp không nằm ở những khẩu hiệu khuyến khích phụ nữ khởi nghiệp, mà phải được thể hiện bằng các chính sách và chỉ số cụ thể.

Việc mở rộng đào tạo công nghệ cho phụ nữ, tăng cơ hội tiếp cận mạng lưới đầu tư, hỗ trợ kết nối với thị trường và nâng cao tỷ lệ nữ giới trong các ngành khoa học – kỹ thuật được xem là những bước đi cần thiết.

Bên cạnh đó, cơ cấu hội đồng thẩm định các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp cũng cần đa dạng hơn. Trong nhiều cuộc thi và chương trình hỗ trợ hiện nay, số lượng nữ giám khảo còn rất hạn chế. Điều này có thể ảnh hưởng đến cách nhìn nhận và đánh giá các ý tưởng kinh doanh mới.

Nhiều ý kiến đề xuất công khai các số liệu như tỷ lệ doanh nghiệp nữ nộp hồ sơ, tỷ lệ được lựa chọn, tỷ lệ nhận đầu tư tiếp theo hay tỷ lệ tham gia các chương trình kết nối đầu tư. Chỉ khi xác định rõ khoảng cách đang xuất hiện ở giai đoạn nào, chính sách hỗ trợ mới có thể được thiết kế hiệu quả hơn.

◆ Đa dạng hóa bàn đầu tư để mở rộng cơ hội thị trường

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc gia tăng số lượng nữ doanh nhân là quan trọng, nhưng việc gia tăng số lượng nữ chuyên viên đầu tư, nữ đối tác quỹ và nữ nhà quản lý vốn cũng quan trọng không kém.

Khi những người ngồi tại bàn đầu tư đa dạng hơn về giới tính và trải nghiệm, nhiều ý tưởng kinh doanh mới sẽ được thấu hiểu tốt hơn, từ đó mở ra những thị trường mới và cơ hội tăng trưởng mới.

Cuối cùng, vấn đề nữ doanh nhân không đơn thuần là một chủ đề thuộc chính sách bình đẳng giới. Đây là câu chuyện về việc ai được trao cơ hội, ai được nhìn nhận là có tiềm năng và ai được tiếp cận nguồn lực để phát triển.

Hỗ trợ nữ doanh nhân không phải là sự ưu ái đặc biệt, mà là một phần của quá trình cải thiện hệ sinh thái khởi nghiệp, giúp nền kinh tế không bỏ lỡ những ý tưởng, tài năng và cơ hội phát triển trong tương lai. Muốn biết điều kiện dành cho nữ doanh nhân có thực sự được cải thiện hay chưa, cần theo dõi không chỉ số lượng người khởi nghiệp mà cả khả năng tiếp cận vốn, tỷ lệ sống sót của doanh nghiệp và quyền tham gia vào các quyết định đầu tư quan trọng.