AI và bán dẫn: Cơ hội lịch sử đưa Hàn Quốc bước vào kỷ nguyên phát triển mới

Lịch sử không trao cho mọi quốc gia những cơ hội giống nhau. Có những dân tộc phải mất hàng trăm năm mới tìm được vị trí của mình trên bản đồ thế giới, nhưng cũng có những quốc gia biết nắm bắt thời cơ để tạo nên những bước nhảy vọt mang tính lịch sử. Hàn Quốc hôm nay đang đứng trước một thời điểm như thế, khi làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra cơ hội phát triển lớn nhất kể từ cuộc cách mạng công nghiệp số.

Nếu trong thập niên 1960–1970, ngành thép và đóng tàu đặt nền móng cho quá trình công nghiệp hóa; thập niên 1980–1990 chứng kiến sự vươn lên của điện tử và ô tô; còn từ những năm 2000, bán dẫn và công nghệ thông tin đưa Hàn Quốc gia nhập hàng ngũ các quốc gia phát triển, thì giờ đây AI đang trở thành động lực cho một chu kỳ tăng trưởng mới.

◆ AI không chỉ là công nghệ, mà là một cuộc cách mạng về phương thức vận hành xã hội

Đối với nhiều người, AI được hiểu đơn giản là các công cụ như ChatGPT, xe tự lái hay phần mềm tạo hình ảnh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, AI thực chất là một hệ sinh thái công nghệ có khả năng tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế và phương thức vận hành của xã hội hiện đại.

Giống như động cơ hơi nước từng tạo nên cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất, điện năng thay đổi nền sản xuất thế kỷ XX hay Internet làm thay đổi cách con người tiếp cận thông tin, AI đang làm thay đổi bản chất của lao động trí tuệ. Từ y tế, pháp luật, giáo dục, tài chính cho đến quản trị đô thị và quốc phòng, AI đang dần trở thành hạ tầng cốt lõi của nền văn minh số.

◆ Cốt lõi của cuộc đua AI là cuộc đua bán dẫn

Dù AI thường được nhìn nhận như một sản phẩm phần mềm, nhưng nền tảng thực sự của AI lại nằm ở phần cứng.
Để vận hành các mô hình AI khổng lồ, cần có lượng dữ liệu khổng lồ được lưu trữ và xử lý liên tục. Điều đó đòi hỏi năng lực tính toán cực lớn, các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, hệ thống mạng tốc độ cao và đặc biệt là các loại chip bán dẫn tiên tiến.

Chính vì vậy, cuộc cạnh tranh AI toàn cầu thực chất là cuộc cạnh tranh về năng lực bán dẫn.
Điều này được phản ánh rõ nét trên thị trường tài chính thế giới. Những doanh nghiệp dẫn dắt thị trường hiện nay không còn là các tập đoàn công nghiệp truyền thống mà là các công ty công nghệ AI như NVIDIA, Microsoft, Amazon, Alphabet, Meta và Apple.

Đặc biệt, Nvidia đã trở thành biểu tượng của kỷ nguyên AI nhờ các bộ xử lý đồ họa (GPU) đóng vai trò trung tâm trong việc huấn luyện và vận hành các mô hình AI.

◆ Bộ nhớ bán dẫn – lợi thế chiến lược của Hàn Quốc

Tuy nhiên, GPU không thể hoạt động nếu thiếu bộ nhớ. Nếu GPU được ví như bộ não của AI, thì bộ nhớ chính là khả năng ghi nhớ của hệ thống. Đây là lý do khiến công nghệ bộ nhớ ngày càng trở thành yếu tố quyết định hiệu suất AI.
Trong lĩnh vực này, Hàn Quốc đang nắm giữ lợi thế đặc biệt.

Hai tập đoàn công nghệ hàng đầu là Samsung điện tử và SK hynix hiện thống trị thị trường bộ nhớ DRAM toàn cầu. Đặc biệt, trong lĩnh vực bộ nhớ băng thông cao (HBM) – thành phần không thể thiếu đối với các máy chủ AI hiện đại – Hàn Quốc đang giữ vị trí dẫn đầu thế giới.

Khi các mô hình AI ngày càng lớn và phức tạp, nhu cầu trao đổi dữ liệu tốc độ cao giữa GPU và bộ nhớ tăng mạnh. Điều đó khiến HBM trở thành một trong những công nghệ chiến lược quan trọng nhất của thời đại AI.

Theo nhiều tổ chức nghiên cứu thị trường quốc tế, ngành bộ nhớ AI có thể duy trì tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 30% mỗi năm trong nhiều năm tới. Quy mô thị trường HBM toàn cầu được dự báo có thể đạt khoảng 100 tỷ USD vào năm 2030.

Hiện nay, SK hynix được đánh giá đang nắm giữ khoảng 70% thị phần HBM toàn cầu, trong khi Samsung cũng đang đẩy mạnh đầu tư để mở rộng vị thế.

◆ Trung tâm dữ liệu AI – hạ tầng mới của thế kỷ XXI

Song song với sự phát triển của AI là làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào các trung tâm dữ liệu.
Các tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft, Amazon, Google hay Meta đang chi hàng trăm tỷ USD mỗi năm để xây dựng hạ tầng AI. Mỗi trung tâm dữ liệu hiện đại có thể chứa hàng chục nghìn GPU cùng lượng lớn bộ nhớ HBM.

Nếu đường sắt từng là huyết mạch của cuộc Cách mạng Công nghiệp thế kỷ XIX thì các trung tâm dữ liệu AI đang trở thành huyết mạch của nền kinh tế số thế kỷ XXI.

Quốc gia nào sở hữu năng lực xây dựng và vận hành hạ tầng AI sẽ có lợi thế lớn trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.

◆ AI kéo theo sự bùng nổ của ngành năng lượng

Một đặc điểm đáng chú ý khác là AI không chỉ thúc đẩy ngành bán dẫn mà còn tạo ra nhu cầu khổng lồ về điện năng.
Các trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ lượng điện rất lớn, kéo theo nhu cầu phát triển hệ thống truyền tải điện, máy biến áp, thiết bị làm mát và các cơ sở hạ tầng năng lượng.

Theo nhiều dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu trên thế giới sẽ tăng mạnh trong những năm tới. Riêng tại Mỹ, lượng điện tiêu thụ của ngành này có thể tăng gần gấp đôi chỉ trong vài năm.

Điều đó đồng nghĩa rằng trong thời đại AI, một quốc gia muốn trở thành cường quốc công nghệ không chỉ cần mạnh về bán dẫn mà còn phải có năng lực về năng lượng và hạ tầng điện lực.

◆ Hàn Quốc đang đứng ở vị trí đặc biệt của chuỗi cung ứng AI toàn cầu

Trong bức tranh AI toàn cầu, Hàn Quốc đang sở hữu vị thế hiếm có. 
Mỹ dẫn đầu về nền tảng AI và các mô hình ngôn ngữ lớn nhưng vẫn phụ thuộc vào nguồn cung bộ nhớ từ Hàn Quốc. Trung Quốc đang nỗ lực tự chủ công nghệ AI nhưng vẫn gặp nhiều hạn chế trong lĩnh vực bộ nhớ tiên tiến. Trong khi đó, châu Âu tuy đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các tiêu chuẩn và quy định AI nhưng lại chưa có năng lực sản xuất bán dẫn mạnh.

Nhờ đó, Hàn Quốc đang trở thành mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu.
Sự tăng trưởng mạnh của thị trường chứng khoán Hàn Quốc trong thời gian gần đây, đặc biệt là cổ phiếu của Samsung điện tử và SK hynix, được xem là dấu hiệu cho thấy giới đầu tư quốc tế đang đánh giá lại vai trò chiến lược của ngành bán dẫn Hàn Quốc trong kỷ nguyên AI.

◆ Cơ hội lịch sử nhưng không thể chỉ dừng ở bán dẫn

Dù triển vọng rất lớn, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng AI không nên được nhìn nhận như một “cơn sốt” đầu cơ đơn thuần.

Lịch sử từng chứng kiến nhiều bong bóng công nghệ, nhưng điểm khác biệt của AI là nó đang làm thay đổi cấu trúc của nền kinh tế thực. Doanh nghiệp không ứng dụng AI sẽ khó duy trì năng lực cạnh tranh, còn quốc gia không tham gia cuộc đua AI có nguy cơ mất động lực tăng trưởng trong tương lai.

Tuy nhiên, bán dẫn chỉ là bước khởi đầu. Để tận dụng tối đa cơ hội lịch sử này, Hàn Quốc cần tiến xa hơn từ vị thế cường quốc bán dẫn AI sang cường quốc công nghiệp AI.

Điều đó đồng nghĩa với việc đưa AI vào sản xuất, logistics, ô tô, đóng tàu, robot, thành phố thông minh và mọi lĩnh vực của nền kinh tế.

◆ Thời khắc quyết định cho 100 năm tiếp theo

Theo nhiều nhà phân tích, “siêu chu kỳ AI” hiện nay không đơn thuần là một giai đoạn tăng trưởng của ngành công nghệ, mà có thể là bước khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới của Hàn Quốc.

Trong tương lai gần, sự kết hợp giữa AI, robot, sản xuất thông minh và các hệ thống tự động hóa vật lý (Physical AI) có thể tạo ra một cuộc cách mạng công nghiệp mới.

Câu hỏi đặt ra không chỉ là Hàn Quốc sẽ tăng trưởng nhanh đến mức nào, mà còn là đất nước này sẽ trở thành quốc gia như thế nào trong 100 năm tới. Và câu trả lời có thể đang được định hình ngay từ cuộc cách mạng AI và bán dẫn đang diễn ra hôm nay.