Sau hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung: Nga và EU đang dần trở thành "hổ giấy"?

Tháng 5/2026, bầu không khí tại Bắc Kinh mang theo một sự căng thẳng đặc biệt. Ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump kết thúc chuyến thăm Trung Quốc, thông tin Tổng thống Nga Vladimir Putin lập tức lên đường tới Bắc Kinh đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế.

Thoạt nhìn, đây có thể chỉ là một cuộc gặp quen thuộc giữa lãnh đạo Nga và Trung Quốc. Tuy nhiên, trong con mắt của giới quan sát địa chính trị, thời điểm diễn ra chuyến thăm lần này mang nhiều tầng ý nghĩa khác biệt. Việc ông Putin gần như “vội vã” tới Bắc Kinh ngay sau hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung được xem là dấu hiệu cho thấy Nga đang ở trong trạng thái cần sự hỗ trợ chiến lược hơn bao giờ hết.

Trong chính trị quốc tế, các cường quốc thường thể hiện sự điềm tĩnh và dư địa quyền lực. Ngược lại, sự sốt ruột thường phản ánh trạng thái suy giảm ảnh hưởng. Cuộc chiến kéo dài tại Ukraine đã làm lộ rõ những giới hạn của Nga — quốc gia từng là hậu thân của siêu cường Liên Xô đối đầu với Mỹ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Dù vẫn sở hữu kho vũ khí hạt nhân khổng lồ và diện tích lãnh thổ rộng lớn, Nga ngày càng bộc lộ điểm yếu về năng lực công nghiệp, công nghệ và sức mạnh kinh tế trong cuộc chiến tiêu hao kéo dài. Đặc biệt, khoảng cách với phương Tây trong các lĩnh vực công nghệ lõi như bán dẫn tiên tiến, trí tuệ nhân tạo (AI), vệ tinh, máy bay không người lái và vũ khí dẫn đường chính xác được cho là lớn hơn nhiều so với dự đoán trước đây.

Vấn đề nghiêm trọng hơn nằm ở cấu trúc kinh tế. Nga hiện vẫn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt và tài nguyên khoáng sản. Khi giá năng lượng tăng cao, nền kinh tế Nga có vẻ mạnh mẽ, nhưng về bản chất đây vẫn là mô hình kinh tế chưa thích nghi đầy đủ với trật tự công nghệ mới của thế kỷ XXI — nơi AI, công nghệ sinh học, máy tính lượng tử và bán dẫn thế hệ mới đang trở thành động lực quyết định sức mạnh quốc gia.

Liên minh châu Âu Liên minh châu Âu cũng đang đối mặt với những thách thức tương tự. Từng được xem là cực kinh tế có khả năng đối trọng với Mỹ, EU hiện bộc lộ nhiều điểm yếu mang tính cấu trúc sau chiến tranh Ukraine.

Sự phụ thuộc lâu dài vào nguồn năng lượng giá rẻ từ Nga đã khiến nền sản xuất châu Âu bị lung lay mạnh khi xung đột nổ ra. Ngành công nghiệp chế tạo của Đức xuất hiện dấu hiệu suy giảm, trong khi vai trò lãnh đạo chính trị của Pháp và Đức cũng không còn mạnh như trước. Về quân sự, châu Âu vẫn phụ thuộc đáng kể vào chiếc ô an ninh của NATO do Mỹ dẫn dắt. 

Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng thế giới hiện nay thực chất đang được dẫn dắt bởi hai “con hổ” lớn là Mỹ và Trung Quốc.

Mỹ tiếp tục nắm giữ ưu thế vượt trội về quyền lực đồng USD, hệ thống tài chính toàn cầu, công nghệ thiết kế bán dẫn, nền tảng AI và sức mạnh quân sự. Trong khi đó, Trung Quốc sở hữu mạng lưới sản xuất lớn nhất thế giới, chuỗi cung ứng quy mô toàn cầu, nguồn tài nguyên đất hiếm, ngành xe điện, pin năng lượng cùng thị trường nội địa khổng lồ.
Đáng chú ý, tầng cường quốc tiếp theo lại có thể là Nhật Bản và Hàn Quốc hơn là Nga hay EU.

Nhật Bản vẫn duy trì năng lực cạnh tranh hàng đầu trong lĩnh vực vật liệu bán dẫn, thiết bị chính xác, robot và cơ khí công nghệ cao. Hàn Quốc giữ vị trí chiến lược trong ngành chip nhớ, hạ tầng AI, pin, đóng tàu và công nghiệp nội dung số. Các tập đoàn như Samsung Electronics, SK hynix hay TSMC đang tạo nên “vành đai bán dẫn Đông Á” — được ví như dầu mỏ của thời đại AI.

Theo góc nhìn này, Nga và EU tuy vẫn còn sức mạnh quân sự và di sản lịch sử, nhưng đang dần bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh công nghệ và nền tảng số tương lai. Khái niệm “hổ giấy” được dùng để mô tả thực trạng ấy: bề ngoài vẫn lớn mạnh nhưng dần mất vai trò trung tâm trong cuộc chơi công nghệ toàn cầu.

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung lần này cũng được xem là biểu tượng cho quá trình tái cấu trúc trật tự thế giới theo mô hình G2 mới. Các vấn đề như Đài Loan, Triều Tiên, chương trình hạt nhân Iran, chuỗi cung ứng toàn cầu và cạnh tranh AI được cho là đã nằm trong nội dung trao đổi giữa ông Trump và Chủ tịch Xi Jinping.

Khác với thời kỳ Chiến tranh Lạnh, trật tự G2 mới không chỉ là cạnh tranh quân sự mà còn là cuộc chiến về dữ liệu, AI, công nghệ, tài chính và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, bài viết cho rằng Hàn Quốc và Nhật Bản không thể mãi bị mắc kẹt trong các tranh chấp lịch sử kéo dài. Quá khứ đau thương thời thuộc địa cần được ghi nhớ và phản tỉnh, nhưng đồng thời hai quốc gia cũng cần xây dựng một chiến lược hợp tác hướng tới tương lai.