Thủ tướng Nhật Bản đẩy mạnh hợp tác an ninh tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nhằm kiềm chế Trung Quốc

 
Trong kỳ nghỉ dài “Golden Week”, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã lựa chọn Việt Nam và Australia làm điểm đến công du, qua đó thể hiện rõ ý chí tăng cường hợp tác an ninh với các quốc gia chủ chốt trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương nhằm đối phó với sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc.

Trong chuyến đi, bà Takaichi không chỉ cam kết hỗ trợ các nước đang phát triển như Việt Nam nâng cao năng lực quốc phòng thông qua cung cấp trang thiết bị, mà còn đề xuất củng cố hợp tác an ninh kinh tế với Việt Nam và Australia, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và khoáng sản chiến lược.

Theo phân tích của truyền thông Nhật Bản, bối cảnh thúc đẩy các động thái này là việc Mỹ tập trung nguồn lực cho xung đột với Iran, dẫn đến việc tái bố trí lực lượng quân sự từ khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương sang Trung Đông, tạo ra “khoảng trống quyền lực”. Trong khi đó, Trung Quốc được cho là đang gia tăng hoạt động quân sự tại khu vực quanh Đài Loan và Biển Đông.

Một quan chức chính phủ Nhật Bản cho biết việc củng cố liên minh là cần thiết để tránh việc Trung Quốc “xem đây là cơ hội”. Tại Australia, sau thông tin chính quyền Donald Trump xem xét lại liên minh an ninh AUKUS (giữa Australia, Anh và Mỹ), dư luận cũng bắt đầu đặt câu hỏi về năng lực răn đe của Mỹ trong khu vực.

Báo chí Nhật nhận định, trong bối cảnh vai trò của Mỹ tại khu vực có dấu hiệu suy giảm trong khi hoạt động quân sự của Trung Quốc gia tăng, mối quan hệ hợp tác giữa Nhật Bản và Australia ngày càng trở nên quan trọng.
Đáng chú ý, dư luận Nhật Bản cũng bắt đầu có cái nhìn hoài nghi hơn về việc phụ thuộc quá nhiều vào Mỹ trong lĩnh vực quốc phòng. Một khảo sát gần đây cho thấy chỉ 48% cử tri ủng hộ việc tăng cường hơn nữa liên minh an ninh Nhật – Mỹ.
Không chỉ dừng lại ở Việt Nam và Australia, Nhật Bản còn tích cực mở rộng hợp tác quốc phòng với các quốc gia Đông Nam Á khác như Indonesia và Philippines. Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi đã có cuộc hội đàm kín với Bộ trưởng Quốc phòng Indonesia tại Jakarta, thảo luận về thiết lập cơ chế đối thoại cấp cao về an ninh hàng hải, tổ chức huấn luyện quân sự chung và bảo vệ thông tin quân sự.

Tiếp đó, tại Manila, ông Koizumi dự kiến gặp Bộ trưởng Quốc phòng Philippines để bàn về hợp tác quốc phòng và xuất khẩu thiết bị quân sự, đồng thời tham dự cuộc tập trận chung thường niên “Balikatan” giữa quân đội Mỹ và Philippines, nơi Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản sẽ tham gia diễn tập bắn tên lửa chống hạm.

Việc Nhật Bản – vốn gần đây nới lỏng nguyên tắc xuất khẩu vũ khí – tích cực mở rộng hợp tác quốc phòng với các nước trong khu vực đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gia tăng căng thẳng quân sự.
Tuy nhiên, Thủ tướng Takaichi phản bác những quan ngại này, khẳng định Nhật Bản vẫn giữ vững nguyên tắc “phòng vệ thuần túy” và không sở hữu các phương tiện tấn công như tàu sân bay hay máy bay ném bom.

Một điểm đáng chú ý khác là khả năng Nhật Bản sẽ tìm cách lôi kéo Hàn Quốc tham gia sâu hơn vào mạng lưới hợp tác an ninh khu vực. Dự kiến, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản có thể thăm Hàn Quốc vào cuối tháng tới để thảo luận về tăng cường hợp tác song phương và thúc đẩy hợp tác an ninh ba bên Nhật – Hàn – Mỹ.

Tư lệnh Xavier Brunson của lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc cũng từng nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng “kill web- mạng lưới tác chiến liên kết” – hệ thống chia sẻ thông tin quân sự theo thời gian thực giữa Hàn Quốc, Nhật Bản và Philippines trong trường hợp khẩn cấp.
Trong bài phát biểu tại Hà Nội, Thủ tướng Takaichi đã công bố định hướng chính sách đối ngoại mới dựa trên sáng kiến “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở”, nhấn mạnh vai trò chủ động hơn của Nhật Bản trong việc xây dựng trật tự quốc tế dựa trên tự do, cởi mở và pháp quyền. Đáng chú ý, bà cũng đề xuất cơ chế hỗ trợ tăng cường năng lực an ninh (OSA), cho phép cung cấp thiết bị quốc phòng – bao gồm cả vũ khí – cho các nước đang phát triển.
Trong khi đó, phía Trung Quốc đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ. Tờ Global Times cho rằng chuyến công du của bà Takaichi nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc và xây dựng một trật tự khu vực mang tính loại trừ.

Một nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Quan hệ Quốc tế Trung Quốc nhận định Nhật Bản đang tìm cách tăng cường hợp tác năng lượng với Australia trong bối cảnh quan hệ Trung – Nhật xấu đi và nguồn cung đất hiếm bất ổn. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng hiệu quả thực tế của chiến lược này sẽ bị hạn chế, do các quốc gia trong khu vực khó có khả năng tham gia sâu vào một cấu trúc đối đầu trực diện với Trung Quốc.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, các bước đi của Nhật Bản cho thấy nỗ lực định hình lại vai trò của mình tại khu vực, đồng thời mở ra những tính toán mới đối với các quốc gia liên quan, trong đó có Hàn Quốc.