Chiến tranh luôn bắt đầu bằng những lý do chính đáng, nhưng cuối cùng chỉ để lại đổ nát, máu và hóa đơn. Cuộc chiến Iran do Mỹ và Israel khởi xướng cũng không ngoại lệ. Bắt đầu với cái gọi là 'an ninh' và 'kiềm chế', nhưng theo thời gian, những gì hiện ra là sự cạn kiệt nhanh chóng của hàng hóa quân sự, sự suy giảm của nền kinh tế quốc dân và sự thu hẹp của nền kinh tế toàn cầu. Điều cạn kiệt trước khi lá cờ chiến thắng được giương cao chính là kho tên lửa và sự kiên nhẫn của người dân.
Gần đây, các phân tích từ truyền thông và các tổ chức tư vấn của Mỹ đã chỉ ra điều này một cách rõ ràng. Quân đội Mỹ đã sử dụng hơn 1.100 quả tên lửa hành trình tàng hình JASSM-ER trong chiến dịch 'Cơn thịnh nộ vĩ đại', và lượng hàng tồn kho còn lại chỉ khoảng 1.500 quả. Mỗi quả tên lửa này có giá khoảng 16 tỷ đồng, vốn được chuẩn bị cho một cuộc chiến toàn diện với Trung Quốc. Tuy nhiên, gần một nửa trong số đó đã bị tiêu hao trên chiến trường Iran. Hơn 1.000 quả tên lửa Tomahawk đã được phóng đi, với mỗi quả có giá khoảng 53 tỷ đồng, tương đương với quy mô gấp 10 lần lượng mua hàng năm. Tên lửa Patriot cũng đã được sử dụng hơn 1.200 quả, vượt quá gấp đôi sản lượng sản xuất của năm ngoái.
Chiến tranh không chỉ nói bằng tiếng súng mà còn bằng con số. Chỉ trong hai ngày đầu, giá trị đạn dược đã tiêu hao lên tới 56 tỷ USD, và tổng chi phí cho cuộc chiến đã vượt quá 28-35 tỷ USD. Chi phí cho một ngày chiến tranh gần chạm ngưỡng 1 tỷ USD. Đây không chỉ là chi phí quân sự. Số tiền đó có thể đã là bảo hiểm y tế cho tầng lớp trung lưu Mỹ, có thể là học phí cho thanh niên, hoặc có thể là ngân sách để phục hồi cơ sở hạ tầng đô thị cũ kỹ.
Cuối cùng, cái giá của chiến tranh là do nhân dân phải trả.
Tuy nhiên, vấn đề cơ bản hơn của cuộc chiến này không chỉ là sự cạn kiệt quân sự của Mỹ. Israel cũng không còn khả năng 'phòng thủ vô hạn'. Hệ thống phòng không Iron Dome, được đánh giá là mạnh nhất thế giới, đã bộc lộ rõ ràng những giới hạn trong cuộc chiến kéo dài này. Trong bối cảnh tên lửa ngắn, drone, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình đồng loạt tấn công, Iron Dome phải lựa chọn ưu tiên trong việc đánh chặn, và ở một số khu vực quan trọng, đã xảy ra hiện tượng quá tải của hệ thống phòng không. Chi phí cho một quả tên lửa đánh chặn vượt quá giá của hàng chục drone tấn công. Khi chi phí phòng thủ vượt quá chi phí tấn công, chiến tranh bền vững trở nên không thể.
Đặc biệt, Israel phải quản lý đồng thời các mối đe dọa từ Hezbollah ở phía Bắc, Dải Gaza và cả Iran. Hệ thống phòng không không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề tồn kho, và cuối cùng, độ sâu của kho đạn quyết định an ninh quốc gia. Dù hệ thống có tinh vi đến đâu, nếu thiếu tên lửa đánh chặn, bầu trời sẽ bị xé toạc. Thực tế, một số cơ sở chiến lược và hạ tầng công nghiệp đang bị đe dọa, và tâm lý mệt mỏi của người dân cũng gia tăng nhanh chóng. Huyền thoại về 'lá chắn hoàn hảo' đã bộc lộ những vết nứt trong cuộc chiến này.
Iran cũng không có tình hình khác biệt. Thực tế, tình hình còn có tính cấu trúc hơn. Iran đã duy trì 'trục kháng chiến' với sự lãnh đạo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng, nhưng trong cuộc chiến kéo dài, các cơ sở sản xuất tên lửa, kho lưu trữ ngầm, nhà máy lắp ráp drone, mạng radar phòng không và hệ thống chỉ huy điều khiển đã bị tấn công mạnh mẽ. Đặc biệt, tổn thất của dây chuyền sản xuất tên lửa đạn đạo tầm xa và các căn cứ phòng không chủ chốt là rất khó phục hồi trong thời gian ngắn. Về bề ngoài, việc phóng tên lửa vẫn có thể tiếp tục, nhưng nếu khả năng sản xuất bền vững bị sụp đổ, khả năng thực hiện chiến tranh sẽ nhanh chóng suy yếu.
Áp lực từ các lệnh trừng phạt, cạn kiệt ngoại tệ, khó khăn trong việc cung cấp linh kiện công nghiệp, và hạn chế nhập khẩu hệ thống dẫn đường chính xác đã đang đè nặng lên nền kinh tế Iran. Tên lửa không thể được sản xuất chỉ bằng ý chí. Cần có bán dẫn, kim loại đặc biệt, máy móc chính xác và chuỗi cung ứng. Khi chiến tranh kéo dài, khả năng kinh tế của Iran có nguy cơ sụp đổ trước quân sự. Khẩu hiệu cách mạng có thể lớn, nhưng nhà máy thì đang im lặng.
Cuối cùng, cả Israel và Iran hiện không ở giai đoạn tính toán chiến thắng mà đã bước vào giai đoạn phải tránh khỏi sự tự diệt. Một bên thì kho đạn đang cạn kiệt, còn bên kia thì cơ sở sản xuất đang sụp đổ. Mỹ đang làm trống kho đạn, và các liên minh ở châu Âu và châu Á đang yếu đi. Đây không còn là vấn đề 'ai thắng'. Thực tế là nếu tiếp tục chiến đấu, tất cả sẽ đều yếu đi.
Điều nghiêm trọng hơn là lý do cho cuộc chiến đang nhanh chóng cạn kiệt. Mỹ đã nói về việc loại bỏ mối đe dọa hạt nhân, Israel thì khẳng định đó là tự vệ để sinh tồn, còn Iran thì hô hào kháng chiến và phẩm giá, chống đế quốc. Tuy nhiên, theo thời gian, lý do của mỗi bên đang mất dần sức thuyết phục. Sự mệt mỏi của dân thường, sự mệt mỏi của cộng đồng quốc tế, và sự mệt mỏi của các đồng minh đang tích tụ, khiến không ai có thể đưa ra câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi 'tại sao lại chiến đấu?'
Chiến tranh vốn dĩ càng ngắn càng mang tính chính trị. Càng kéo dài, nó càng trở nên thương mại. Ngành công nghiệp quân sự hồi sinh, còn cuộc sống của người dân thì sụp đổ. Giá dầu tăng cao, tỷ giá hối đoái dao động, và chuỗi cung ứng lại trở nên bất ổn. Đối với một quốc gia thương mại như Hàn Quốc, đây là vấn đề sinh tồn. Giá dầu tăng vọt tạo ra cú sốc liên hoàn từ ngành hóa dầu đến hàng không, logistics, thực phẩm. Sự bất ổn tỷ giá làm giảm tâm lý đầu tư của doanh nghiệp và đẩy giá cả sinh hoạt của hộ gia đình lên cao. Cuộc chiến không có lý do cuối cùng sẽ bắt cóc toàn bộ nền kinh tế thế giới.
Giờ đây, câu hỏi trở nên rõ ràng. Có tiếp tục chiến đấu hay không, hay là sống sót?
Rõ ràng lý do khiến cho việc thương lượng giữa hai bên trở nên khó khăn. Thứ nhất là vấn đề chế độ. Đối với Iran, hạt nhân không chỉ là công nghệ mà còn là bảo hiểm cho sự sống còn của chế độ. Iran đã chứng kiến số phận của Gaddafi ở Libya. Họ nhớ rõ kết cục sau khi từ bỏ hạt nhân. Ngược lại, đối với Israel, khả năng hạt nhân của Iran là vấn đề đe dọa sự tồn tại của chính họ. Sự bất an của đối phương trở thành nỗi sợ hãi của chính mình.
Thứ hai là chính trị nội bộ. Lãnh đạo Israel sẽ mất đi cơ sở chính trị nếu họ mất đi sự cứng rắn. Iran cũng vậy, chế độ cách mạng không thể dễ dàng chọn lựa lùi bước. Mỹ cũng khó có thể chấp nhận việc rút lui khỏi Trung Đông về mặt chính trị trước thềm bầu cử. Hòa bình là cần thiết, nhưng các chính trị gia thường tính toán tỷ lệ ủng hộ trước khi nghĩ đến hòa bình.
Thứ ba là trật tự khu vực. Ả Rập Xê Út, UAE, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Ai Cập, cũng như Nga và Trung Quốc đều có lợi ích riêng. Trung Đông không phải là một bàn cờ đơn giản mà là một bàn cờ đa tầng. Một nước đi có thể ảnh hưởng đến nhiều hướng. Do đó, cần có một thỏa thuận cấu trúc chứ không chỉ đơn giản là một lệnh ngừng bắn.
Tại đây, chúng ta cần một trí tưởng tượng mới. Đó chính là Hiệp định Noah vượt qua Hiệp định Abraham.
Hiệp định Abraham là một bước ngoặt trong ngoại giao Trung Đông, được hình thành vào năm 2020 dưới sự trung gian của Mỹ, khi Israel và UAE, Bahrain đồng ý bình thường hóa quan hệ ngoại giao, sau đó Sudan và Morocco cũng tham gia. Điểm cốt lõi là việc 'không có bình thường hóa quan hệ với Israel trước khi giải quyết vấn đề Palestine' đã bị lung lay trước thực tế. Mỹ đã cung cấp bảo đảm an ninh, bán vũ khí và hỗ trợ kinh tế, trong khi các quốc gia Ả Rập chọn cách kiềm chế Iran và đảm bảo lợi ích. Quy trình này dẫn đến sự điều phối ngoại giao mạnh mẽ của Washington, các cuộc đàm phán thực tế không công khai và chữ ký chính thức từ Nhà Trắng. Thỏa thuận này ưu tiên thực tế hơn là lý tưởng, lợi ích quốc gia hơn là cảm xúc.
Tuy nhiên, đó chủ yếu là sự điều chỉnh lợi ích giữa các quốc gia. Giờ đây, điều cần thiết là một thỏa thuận văn minh sâu sắc hơn. Quay trở lại với tổ tiên chung, 'tổ phụ của đức tin' Abraham, và tìm về 'tổ phụ mới của nhân loại' Noah.
Theo Sáng thế ký chương 10, Elam, được hiểu là tổ tiên của Iran, nằm trong dòng dõi của Sem (Shem), con trai của Noah. Israel cũng là hậu duệ của Sem, và Abraham cũng nằm trong dòng dõi đó. Trong số hậu duệ của Sem có Eber, và từ đây có thể hiểu nguồn gốc của từ Hebrew. Cuối cùng, Iran và Israel không phải là những kẻ xa lạ văn minh mà là hai quốc gia anh em tách ra từ cùng một nguồn gốc.
AJP, hãng thông tấn tiếng Anh của AJU News Corporation, luôn cảm thấy không thoải mái khi truyền thông đơn giản hóa Trung Đông thành 'cuộc đối đầu giữa Ả Rập và Israel'. Trung Đông không chỉ là thế giới của người Ả Rập. Có người Ba Tư, người Thổ Nhĩ Kỳ, người Kurd và người Do Thái. Iran không phải là một quốc gia Ả Rập. Nền văn minh 5.000 năm của Ba Tư là độc lập. Những người được gọi là chuyên gia Trung Đông ít nhất cũng nên biết cấu trúc lịch sử này.
Jeremiah đã ghi lại sự phán xét đối với sự kiêu ngạo của Elam, nhưng đồng thời cũng nói rằng “trong những ngày cuối cùng, ta sẽ đưa Elam trở về” (Jeremiah 49:39). Sự phán xét và phục hồi luôn đi đôi với nhau. Đây không chỉ là sự an ủi tôn giáo mà còn là cái nhìn sâu sắc về chính trị quốc tế. Sự hủy diệt hoàn toàn không thể tạo ra một trật tự bền vững. Chỉ có hòa bình có thể phục hồi mới tạo ra tương lai.
Hiệp định Noah cần bắt đầu từ đây. Thứ nhất, vấn đề hạt nhân cần được giải quyết trong khuôn khổ bảo đảm chế độ. Thứ hai, cần tái thiết kế hệ thống bảo đảm an ninh khu vực bao gồm Iran và Israel theo cấu trúc đa phương. Thứ ba, cần kết hợp hợp tác kinh tế, ổn định chuỗi cung ứng và quản lý năng lượng chung. Hòa bình không đến từ những tuyên bố. Nó đến từ việc cùng nhau xây dựng cấu trúc sinh tồn.
Nếu Hiệp định Abraham là một thỏa thuận ngoại giao, thì Hiệp định Noah cần trở thành thỏa thuận sinh tồn. Không ai có thể hoàn toàn chiến thắng, và không ai có thể hoàn toàn biến mất. Trong thực tế này, sự chung sống và phát triển chung là lối thoát duy nhất.
Quân sự Tôn Tử đã nói: “Thắng mà không chiến là tốt nhất” (上兵伐謀), và Đạo Đức Kinh nói: “Cái mạnh sẽ bị đánh bại, cái mềm mại sẽ sống sót” (柔弱勝剛强). Kinh Thánh cũng nói: “Phúc cho những ai làm hòa” (Matthew 5:9). Văn minh cuối cùng được xây dựng trên trật tự chứ không phải trên mũi kiếm.
Hiện tại, Iran và Israel không cần thêm tên lửa. Họ cần nhiều trí tưởng tượng hơn. Không cần nhiều hàng hóa quân sự hơn, mà cần nhiều niềm tin hơn. Sự hòa giải ở Trung Đông bắt đầu với tên Abraham giờ đây cần được mở rộng với tên Noah.
Hàng hóa quân sự đã cạn kiệt, và lý do cho cuộc chiến cũng đang cạn kiệt. Giờ đây, chỉ còn lại sự lựa chọn. Có tiếp tục chiến đấu và cùng nhau sụp đổ, hay nhớ về cùng một nguồn gốc và sống cùng nhau.
Hòa bình Trung Đông không còn chỉ là vấn đề của Trung Đông. Đó là sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu, lợi ích quốc gia của Hàn Quốc, và trang tiếp theo của nền văn minh nhân loại. Giờ đây, không phải tiếng súng mà là tên của thỏa thuận cần phải thay đổi lịch sử.
* Bài viết này được dịch tự động bằng AI.
© Bản quyền thuộc về Thời báo Kinh tế AJU & www.ajunews.com: Việc sử dụng các nội dung đăng tải trên vietnam. kyungjeilbo.com phải có sự đồng ý bằng văn bản của Aju News Corporation.